Veel mensen kennen Duitsland als een land van stiptheid, orde en structuur. Maar er is één tijd in het jaar waarin die regels volledig overboord worden gegooid. Die tijd heet Karneval. Straten veranderen in kleurrijke zeeën van mensen, bankiers dragen clownspakken en vreemden slaan armen om elkaars schouders om samen te zingen.
Voor buitenstaanders kan Karneval overweldigend of verwarrend lijken. Er zijn specifieke groeten, ongeschreven regels over kostuums en verschillende benamingen afhankelijk van waar je bent. Toch is de kern van het feest simpel: saamhorigheid en plezier. Het is een moment om zorgen even te vergeten en het leven te vieren.
Of je nu net naar Duitsland bent verhuisd of een bezoek plant in februari, het helpt om te weten wat je kunt verwachten. Deze gids legt duidelijk uit wat Karneval is, hoe de tradities verschillen per regio en hoe je zelf mee kunt vieren zonder een faux pas te begaan.
Wat is het ‚vijfde jaargetijde‘?
In Duitsland wordt Karneval vaak het „vijfde jaargetijde“ (die fünfte Jahreszeit) genoemd. Hoewel de grote straatfeesten meestal in februari of maart plaatsvinden, begint het officiële seizoen veel eerder.
Om precies te zijn start het seizoen op de 11e van de 11e maand (november) om 11:11 uur. Dit is een magisch getal in de carnavalstraditie. In steden als Keulen komen mensen dan al samen op de pleinen om de start van het seizoen in te luiden. Na deze dag wordt het weer even rustig vanwege de adventstijd en kerst.
De echte gekte barst pas los in het nieuwe jaar, met als hoogtepunt de zes dagen voorafgaand aan Aswoensdag. Deze periode staat bekend als de „Tolle Tage“ (dwaze dagen). Dit is het moment waarop de straatparades trekken en het openbare leven in sommige regio’s volledig stil komt te liggen.
Karneval, Fasching of Fastnacht?
Een van de eerste dingen die opvalt, is dat niet heel Duitsland hetzelfde woord gebruikt. De naam en de tradities hangen sterk af van de regio waar je bent.
Karneval (Het Rijnland)
In het noordwesten, met name in steden als Keulen (Köln), Düsseldorf en Mainz, spreekt men van Karneval. Hier vind je de tradities die het meest bekend zijn bij het internationale publiek: enorme praalwagens, politieke satire en duizenden kilo’s snoep die naar het publiek worden gegooid. De sfeer is vrolijk, luid en kleurrijk.
Fasching en Fastnacht (Het Zuiden)
In het zuiden van Duitsland (Beieren en Baden-Württemberg) hoor je vaker de termen Fasching of Fastnacht. De tradities zijn hier vaak wat ouder en soms zelfs een beetje duisterder. In plaats van clowns en prinsen zie je hier vaak handgesneden houten maskers van duivels, heksen en geesten. Deze figuren, vaak „Narren“ genoemd, moeten de wintergeesten verjagen.
De belangrijkste dagen van de week
Als je van plan bent om te bezoeken, is het handig om de kalender te begrijpen. De festiviteiten bouwen zich op naar een grote finale.
Weiberfastnacht (Vrouwen carnaval)
Dit vindt plaats op de donderdag voor Aswoensdag. Op deze dag nemen de vrouwen symbolisch de macht over. In veel steden bestormen vrouwen om 11:11 uur het stadhuis om de sleutel van de stad te „veroveren“.
Een bekende traditie op deze dag is het afknippen van stropdassen. Mannen die een stropdas dragen, kunnen verwachten dat deze door een vrouw wordt afgeknipt. Als troost krijgen ze een kusje (Bützchen) op de wang. Draag op deze dag dus liever geen dure zijden stropdas naar je werk.
Rosenmontag (Rozenmaandag)
Dit is het absolute hoogtepunt van het Rijnlandse carnaval. Op maandag trekken de grootste optochten door de steden. De „Rosenmontagszug“ in Keulen is wereldberoemd, met kilometers aan praalwagens, muziekkorpsen en dansgroepen.
Vanaf de wagens wordt „Kamelle“ (snoepgoed), bloemen (Strüßjer) en soms klein speelgoed naar het publiek gegooid. Mensen langs de kant roepen de lokale carnavalsgroet om de aandacht te trekken en iets te vangen.
Aschermittwoch (Aswoensdag)
Op Aswoensdag is het feest voorbij. Dit markeert het begin van de vastentijd (Lent) tot aan Pasen. Traditioneel gaan mensen op deze dag vis eten in lokale restaurants. De versieringen worden weggehaald en het normale leven begint weer.
Alaaf vs. Helau: Voorkom vergissingen
Duitsers nemen hun lokale trots serieus. Het gebruik van de juiste begroeting is essentieel om vrienden te maken (en boze blikken te vermijden).
- Keulen (Köln): Hier roept men „Kölle Alaaf!“ (of kortweg Alaaf).
- Düsseldorf en Mainz: Hier roept men „Helau!“.
Het is een bekende rivaliteit: roep nooit „Helau“ in Keulen, en roep geen „Alaaf“ in Düsseldorf. Het klinkt misschien als een grapje, maar de inwoners zijn hier erg stellig in. Als je twijfelt, luister dan eerst even naar wat de mensen om je heen roepen.
Tips voor een geslaagd feest
Je eerste Karneval kan intens zijn. Hier zijn een paar praktische tips om je voor te bereiden, zodat je veilig en zorgeloos kunt genieten.
Verkleed je
Tijdens de straatfeesten is bijna iedereen verkleed. Als je in je normale spijkerbroek en jas komt, val je meer op dan iemand in een bananenpak. Het hoeft niet duur of ingewikkeld te zijn, maar meedoen aan de verkleedpartij wordt zeer gewaardeerd en toont respect voor de traditie. Omdat het in februari koud kan zijn, is het slim om een kostuum te kiezen dat over je winterjas past of warm genoeg is (zoals een „Onesie“).
Zorg voor contant geld
Hoewel je in Duitsland steeds vaker kunt pinnen, is contant geld (Bargeld) tijdens Karneval nog steeds koning. Bij straatstalletjes waar je bier (Kölsch of Alt) en braadworst koopt, kun je zelden met kaart betalen. Zorg dat je voldoende kleingeld op zak hebt.
Let op openingstijden
In de carnavalsbolwerken zoals Keulen en Mainz zijn veel winkels, banken en overheidsinstellingen gesloten op Rosenmontag, ook al is het geen officiële nationale feestdag. Ook op Weiberfastnacht sluiten veel bedrijven vroeger. Plan belangrijke afspraken dus niet in deze week.
Eten en drinken
Er wordt veel gedronken tijdens Karneval. Het is belangrijk om goed te blijven eten. Gelukkig is er overal stevig Duits eten te vinden, zoals Reibekuchen (aardappelkoekjes), worstjes en pretzels. Dit helpt om je energie op peil te houden.
Veelgestelde vragen (FAQ)
Moet ik entree betalen voor Karneval?
Voor de straatparades en feesten op de openbare pleinen hoef je meestal niet te betalen. Wel zijn er speciale zittingen, bals en feesten in cafés of zalen waarvoor je van tevoren kaartjes moet kopen.
Is Karneval kindvriendelijk?
Ja, overdag zijn de optochten een groot feest voor gezinnen. Kinderen genieten enorm van het verzamelen van snoep (Kamelle). Houd er wel rekening mee dat het erg druk en luid kan zijn. ’s Avonds en in de kroegen verschuift de sfeer meer naar een feest voor volwassenen.
Wat als ik niet van Karneval houd?
Als je in een stad woont waar Karneval groots gevierd wordt en je houdt niet van drukte en lawaai, is dit het perfecte moment voor een korte vakantie. Veel Duitsers die de gekte willen ontvluchten, trekken in deze week de natuur in of gaan skiën.
Een feest van verbinding
Uiteindelijk draait Karneval in Duitsland om meer dan alleen bier en kostuums. Het is een traditie die mensen verbindt, ongeacht hun achtergrond of rang. Iedereen is gelijk onder zijn masker of schmink.
Het meemaken van deze Duitse traditie geeft je een unieke kijk in de cultuur. Het laat zien dat zelfs in een land dat waarde hecht aan orde, er ruimte is voor pure chaos en plezier. Dus trek een gek pak aan, leer de juiste groet en laat je meevoeren door de energie van het vijfde seizoen.